تربيت بدني در مدارس
بسم الله الرحمن الرحيم تربيت بدني در مدارس (رشته تربيت بدني و علوم ورزشي) تاليف: دكتر كارگر و مسعود نادري تهيه كننده: لقمان كشاورز تابستان 1385 شناخت اهداف و نقش آن در تعيين محتوا و خطمشيهاي اجرايي درس تربيتبدني در مدارس • هدفهاي رفتاري آشنايي با مفاهيم : تربيتبدني اختلافبيندوواژة«ورزش» و«تربيتبدني» نقش اهداف در برنامهريزي فعاليتهاي تربيتبدني و ورزش مدارس هداف عمومي تربيتبدني در دورة ابتدايي راهنمايي و دبيرستان نقش هدف در برنامهريزي فعاليتهاي تربيتبدني و ورزش در مدارس • هدفهاي رفتاري… 6. لزوم و اهميت هدف در آموزش و پرورش تمايز بين هدفهاي مثبت و منفي تعريف آموزش و پرورش اهداف آموزش و پرورش 10. ابعاد چهارگانة آموزش و پرورش • هدفهاي رفتاري… 11. سهم تربيتبدني و ورزش در اهداف آموزش و پرورش 12. اهداف كلي تربيتبدني و ورزش در مدارس 13. اهداف اختصاصي تربيتبدني و ورزش در دورههاي مختلف تحصيلي 14. ضرورت تدوين برنامههاي تربيتبدني و ورزش در مدارس 15. اهداف تربيتبدني در مدارس را از نظر «كين» و «دكتر تاش» • مفهوم تربيتبدني ژرژهپر فرانسوي در تعريف تربيتبدني اظهار ميدارد كه «تربيتبدني علمي است منظم، اصولي، تدريجي و مداوم كه از سن كودكي تا كهولت به منظور تقويت كامل بدن كسب سلامتي و بالابردن قدرت و استقامت دستگاههاي مختلف بدن و پرورش استعدادهاي افراد براي انجام هر نوع فعاليت ميباشد». • مفهوم تربيتبدني… به نظر دكتر لوبوش «تربيتبدني مجموع روشهايي است كه جهت تبديل بدن به يك وسيلة مورد اعتماد و تطابق و همگامي با محيطهاي بيولوژيكي و اجتماعي از طريق پرورش عوامل بيولوژيكي (قدرت و استقامت دستگاههاي گردش خون و تنفس) و عوامل روانيـ حركتي كه خود باعث به وجود آمدن كنترل و مهارتهاي بدني كه يكي از عوامل مهم رفتار و شخصيت آدمي است ميباشد». • اهداف عمومي تربيتبدني در دورة ابتدايي 1- پرورش قابليتهاي جسماني با بهكارگيري عضلات مختلف بدن از طريق حركات و فعاليتهاي جسماني متناسب با هر يك از اندامها 2- پرورش قواي ذهني دانشآموزان از طريق بازيهاي سازمانيافته 3- تقويت روحية اجتماعي و مسئوليتپذيري از طريق بازيها و حركاتدستهجمعي • اهداف عمومي تربيتبدني در دورة ابتدايي… 4- رشد اخلاق و حس به گزيني از طريق مشاركت در بازيهاي اجتماعي 5- كمك به رشد و جلوة شخصيت كودك با ايجاد تفكر خودكار در او از طريقانواع فعاليتهاي جسماني 6- كمك به دانشآموزان در فراگرفتن مهارتهاي صحيح حركتي پايه و بنيادي از قبيلراهرفتن، دويدن، پريدن و... 7- ايجاد عادتهاي ايمني و آشنا ساختن آنها با اجراي كارهاي مقدماتي در موقعبرخورد با حوادث و مشكلات 8- ايجاد عادتهاي بهداشتي در دانشآموزان و علاقهمند ساختن آنها به رعايت اموربهداشتي در حفظ سلامتي خود و ديگران 9- پرورش و تقويت روحية نظم و انضباط در كارها 10- علاقهمند ساختن دانشآموزان به تقويت و سلامتي بدن و داراشدن اعضا واندامهاي متناسب • 1- توسعه و رشد اندامها و عضلات مختلف بدن و پرورش استعدادهاي جسماني از طريق شركت در فعاليتها و تمرينات ورزشي منظم و مداوم. 2- بهبود و توسعة مهارتهاي عصبيـ عضلاني و افزايش هماهنگي در انجام حركات و فعاليتهاي جسماني و به ويژه مهارتهاي ورزشي از طريق يادگيري مهارتها و فنون رشتههاي مختلف ورزشي و حركات بنيادي. 3- توسعه و رشد مهارتهاي شناختي كه در برگيرندة معلومات، درك و تشخيص ارزشهايي است كه با اجراي فعاليتهاي جسماني همراه است . 4- توسعه و رشد اجتماعي دانشآموزان كه به منظور سازگاري دانشآموزان با خود و با ديگران و توسعة معيارهاي مطلوب رفتاري است كه از طريق شركت دانشآموزان در فعاليتهاي گروهي و بازيهاي ورزشي حاصل ميشود. • 1- توسعة تواناييها و مهارتهاي پايه و بنيادي در دانشآموزان كلاسهاي اول تا سوم دبستان. 2- توسعة تواناييها و مهارتهاي بنيادي پيشرفته و آمادگيهاي جسماني در كلاسهاي چهارم و پنجم دبستان. 3- توسعه و بهبود مهارتهاي ورزشي و آمادگيهاي جسماني در دورههاي مختلف تحصيلي راهنمايي و دبيرستان. • اهميت تعيين اهداف در برنامههاي تربيتبدني • آيا اهداف تربيتبدني با استناد به دلايل، مدارك و منابع علمي به صورتي روشن و كاربردي بيان ميشوند؟ • آيا هدفهاي تربيتبدني نيازهاي دانشآموزان را برآورده ميكند و با هنجارهاي اجتماعي مطابقت دارد؟ • آيا همة اهداف تعيين شده، در يك دورة زماني مشخص، دستيافتني است ؟ • به عبارت ديگر، اين اهداف ملاك كنترل و معيار ارزشيابي فعاليتهاي تربيتبدني محسوب ميشوند. • اهداف رفتاري در تربيتبدني بلوم و همكارانش اهداف رفتاري را به سه دستة اصلي زير تقسيم كرده اند : • اهداف شناختي • اهداف عاطفي • اهداف رواني ـ حركتي هدفهاي شناختي بر حفظكردن يا بازسازي چيزي كه احتمالاً يادگرفتهشده تأكيد ميكند. هدفهاي عاطفي «بر يك ماية احساسي يا درجهاي از پذيرش و يا عدم پذيرش» در يك موقعيت و يا فعاليت تأكيد دارد. • نظرات متخصصان در رابطه با تربيت بدني نظردكتر كين : 1. رشد مهارتهاي حركتي در دانشآموزان 2. تحقق استعدادهاي بالقوه و پراكندة دانشآموزان 3. گذراندن اوقات فراغت 4. رشد اخلاقي 5. كسب شايستگيهاي اجتماعي 6. كارايي اعضا و اندامهاي بدن 7. رشد شناختي و ادراكي 8. شناخت و تحسين زيبايي دكتر ناش اهداف تربيتبدني در مدارس را چنين برميشمارد: • تقويت جسم • تقويت هماهنگي عصبي ـ عضلاني • تقويت درك و سرعت انتقال و عمل • تقويت ا حساسات • عوامل اهداف رفتاري • نقش نگرش دانشآموزان و والدين در تنظيم اهداف • سهم عمدهاي در توسعه و پيشرفت فعاليتهاي تربيتبدني داشته باشد. • موفقيت و اثربخشي درس تربيتبدني در مدارس را تا حد بسيار زيادي تضمين خواهد كرد. • نگرشها و توقعات دانشآموزان را دربارة فعاليتهاي تربيتبدني در مدارس در دورههاي مختلف تحصيلي پاية مقدماتي (كلاسهاي اول تا سوم دبستان) انتظار دانشآموزان از تربيتبدني و ورزش، در اين دورة تحصيلي، لذت بردن، شادي، يادگيري بازيهاي ورزشي و رشد و نيرومندي است. دانشآموزان معلول نيز ميخواهند از طريق فعاليتهاي ورزشي هوش و استعداد خود را بنمايانند. پاية دوم (كلاسهاي چهارم و پنجم دبستان) دانشآموزان در اين دورة تحصيلي انتظار دارند فعاليتهاي تربيتبدني بتواند مهارتهاي ورزشي آنها را در رشتههاي ورزشي مورد علاقهشان ارتقا بخشد و از طريق تمرينات ورزشي توانايي جسماني آنها افزايش يابد. آنان همچنين انتظار دارند تربيتبدني در ايجاد دوستيها و ابراز شايستگي آنان مؤثر باشد و موجب كاهش هيجانات گردد. پاية سوم (دورة راهنمايي) در اين دوره، تأمين سلامتي، تناسب اندام، ايجاد مهارتهاي جديد و پيشرفتة ورزشي هدف اصلي است. انتظار اين است كه برنامههاي تربيتبدني در اين دوره، همچنين، در رشد جسماني و تواناييهاي ذهني و آمادگي بيشتر فرد براي زندگي فعال و مؤثر در جامعه نقش اساسي داشته باشد، حركات موزون، زيبا و نشاطآور را آموزش دهد و اوقات فراغت را لذتبخش و پربار سازد علاوه بر اين، دانشآموزان دوست دارند به عضويت تيمهاي ورزشي در مدرسه در آيند. پاية چهارم (دورة دبيرستان) اين دانشآموزان برنامههاي تربيتبدني را كه موجب سلامتي، رشد و تناسب اندام ميشود، مهم ميدانند. مهارتهاي ورزشي را در سطح مطلوب فراميگيرند و اين فعاليتها وسيلهاي مناسب براي پر كردن اوقات فراغت آنهاست. آنان به عضويت تيمهاي ورزشيِ مدرسه در ميآيند و معتقدند كه از طريق ورزش ميتوان محبوبيت اجتماعي كسب كرد و به عضويت گروه همسالان در آمد. شناخت نقش مديريت و برنامهريزي درس تربيتبدني در نظام آموزشي مدارس • هدفهاي رفتاري انتظار ميرود پس از مطالعة اين فصل دانشجويان بتوانند: 1. برنامهريزي را تعريف كنند. 2. اهداف برنامهريزي را بشناسند. 3. اصولي را كه در برنامهريزي درس تربيتبدني بايد رعايت كرد بشناسند. 4. فوايد و اثرات سازندة برنامهريزي تربيتبدني و ورزش در مدارس را بشناسند. • هدفهاي رفتاري... 5. نقشمديريتصحيحدربرنامهريزيتربيتبدنيوورزشدر مدارسرا توضيح دهند. 6. مشكلات مانع ارائة يك الگوي يكنواخت و يكسان براي برنامههاي تربيتبدني در همة مدارس در سطح كشور را بشناسند. • هدفهاي رفتاري... 7. مواد و عناصر تشكيلدهندة درس تربيتبدني و ورزش در مدارس را نام برده و ويژگيهاي هر يك را توضيح دهند. 8. عوامل پديد آورندة جايگاه واقعي درس تربيتبدني و ورزش را توضيح دهند. • تعريف برنامهريزي برنامهريزي، به طور عام، فرايندي براي تعيين نوع برنامه و فعاليتهاي مربوط به آن است كه بايد با كمال دقت و هوشيارانه به دست متخصصان و كارشناسان اهل فن انجام گيرد . • برنامهريزي آموزشي چيست فيليپ كومزميگويد: «برنامهريزي آموزشي به معناي وسيع كلمه عبارت است از بررسي نيازهاي آموزشي در جامعة مورد عمل، تجزيه و تحليل وضع موجود، كشف كمبودها، علل و انگيزههاي توسعه و اتخاذ روشهاي هرچه بهتر و كارآمدتر براي تأمين خواستههاي اجتماعي به منظور حصول نتايج بهتر، جامعتر و مؤثرتر». • اصول برنامهريزي درس تربيتبدني 1. برنامة درس تربيتبدني و ورزش مدارس بايد به عنوان يك بخش از برنامة كل آموزش تلقي شود و با ساير برنامههاي آموزش و پرورش هماهنگ باشد. 2. برنامة درس تربيتبدني بايد انعكاسي از ماهيت جامعه باشد و متناسب با علايق، خواستهها و احتياجات دانشآموزان تنظيم گردد. 3. برنامة درس تربيتبدني بايد جريان پيوستهاي از تجربهآموزي را از دوران دبستان، راهنمايي، دبيرستان و پس از آن در طول عمر براي يك زندگي پويا، سالم و سازنده تضمين كند. 4. برنامة درس تربيتبدني بايد به همة ابعاد وجودي انسان اعم از جسماني، رواني، اجتماعي، اخلاقي و عاطفي توجه داشته باشد. 5. در برنامة درس تربيتبدني بايد با بهداشت و سالمسازي جسم و روان كودكان و نوجوانان و جوانان به طور ويژه لحاظ شود. • اهميت برنامهريزي در اجراي درس تربيتبدني 1. به اهداف از پيش تعيين شدة درس تربيتبدني و ورزش در مدارس دست يابيم. 2. از منابع و امكانات موجود به رغم تمام كمبودها و محدوديتها به نحو مطلوب بهرهبرداري شود. 3. تواناييها و استعدادهاي بالقوة دانشآموزان را در همة زمينهها شكوفا كنيم و اطلاعات واقعي از آنها به دست آوريم. 4. وظايف و حوزة مسئوليتهاي همة دستاندركاران آموزش اعم از، معلمان تربيتبدني، مسئولان مدارس و تربيتبدني آموزشگاهها و نحوة مشاركتِ والدين و دانشآموزان در اجراي صحيح و مطلوب درس تربيتبدني و ورزش مشخص شود. به موقع در رفع كمبودها و نقايص برنامههاي تربيتبدني و ورزش اقدام نماييم • 6. همة افراد و، به خصوص، دانشآموزان و والدين و معلمان تربيتبدني در تنظيم و اجراي برنامهها مشاركت فعال داشته باشند و براي پيشبرد اهداف همة همت خود را مصروف دارند. • 1. برنامة كلاسهاي آموزش تربيتبدني و ورزش 2. برنامهكلاسهاي فوق برنامة تربيتبدني و ورزش 3. برنامة كلاسهاي تربيتبدني اصلاحي 4. برنامة مسابقات و رقابتهاي ورزشي • برنامة كلاسهاي آموزش تربيتبدني و ورزش كلاسهاي آموزش تربيتبدني اجباري براي تمام دانشآموزاني كه از سلامت كامل جسمي و رواني برخوردارند. • برنامة كلاسهاي فوق برنامة تربيتبدني و ورزش برنامة كلاسهاي فوق برنامة تربيتبدني و ورزش عبارت است از: كلاسهايي كه مسئولان آموزشگاه و معلمان تربيتبدني و ورزش در خارج از ساعات برنامههاي هفتگي درسي ، برنامهريزي و دانشآموزان به طور داوطلبانه در اين كلاسها شركت ميكنند. • برنامة كلاسهاي تربيتبدني اصلاحي برنامة كلاسهاي تربيتبدني اصلاحي در مدارس براي آن دسته از دانشآموزاني ارائه ميشود كه نيازها و احتياجات حركتي و مهارتهاي ويژه دارند. • برنامة مسابقات و رقابتهاي ورزشي برنامة مسابقات و رقابتهاي ورزشي مدارس عبارتند از: • برنامة مسابقات ورزشي بين دانشآموزان يك كلاس • مسابقات ورزشي بين دانشآموزان منتخب كلاسهاي مختلف در يك مدرسه • برگزاري مسابقات بين مدارس مختلف • برنامهريزي متعادل در برنامهريزي متعادل هر كدام از فعاليتهاي تربيتبدني در مدارس جايگاه ويژة خود را دارد و ميبايست براساس اهداف، نسبت به برنامهريزي و اجراي آنها اقدام شود. • عوامل مؤثر در طراحي برنامههاي تربيتبدني عوامل شخصي و گروهي: اين عوامل شامل خصوصيات و ويژگيهاي رشدي، سطح بهداشت، علايق و تمايلات، ظرفيتها و استعدادها و نيازهاي عمومي دانشآموزان ميباشد. 2. عوامل محيطي: شامل وسايل و تجهيزات، امكانات، فضاهاي ورزشي در دسترس، نيروي انساني واجد شرايط و بودجه است. 3. نيازهاي اجتماعي: كه در برگيرندة عواملي همچون نگرش والدين و خانوادهها درمورد برنامههاي تربيتبدني وضعيت اقتصاديـ اجتماعي افراد، اولويتبندي در برنامهها براساس نيازها است. 4. عوامل غير مدرسهاي: كه شامل تبليغات مجلات و رسانهها، نقش سازمانهاي ورزشي، اهداف آموزشي و مقررات و سياستهاي آموزش و پرورش در مورد برنامههاي تربيتبدني در مدارس است. آشنايي با مراحل رشد جسمانيوحركتيدانشآموزان در دورههاي مختلف تحصيلي و ارتباطآنبابرنامه هاي تربيتبدني در مدارس • هدفهاي رفتاري انتظار ميرود پس از مطالعة مطالب اين فصل دانشجويان قادر باشند: 1. لزوم آگاهي معلمان تربيتبدني از مراحل رشد جسماني و حركتي دانشآموزان را توضيح دهند. 2. فوايد شناخت اصول و مراحل رشد جهت برنامهريزي درس تربيتبدني در مدارس را بدانند. 3. خصوصيات جسماني كودكان 2ـ6 سال را توضيح دهند. 4. خصوصيات و ويژگيهاي روانيـ حركتي كودكان 2ـ6 سال را توضيح دهند. 5. خصوصيات و ويژگيهاي عاطفي كودكان 2ـ6 سال را شرح دهند. 6. خصوصيات و ويژگيهاي جسماني دانشآموزان 6-9 سال را توضيح دهند. 7. خصوصيات و ويژگيهاي عاطفي دانشآموزان 6ـ9 سال را توضيح دهند. 8. خصوصيات و ويژگيهاي روانيـ حركتي دانشآموزان 6ـ9 سال را بشناسند. 9. خصوصيات و ويژگيهاي جسماني دانشآموزان 9ـ12 سال را توضيح دهند. 10. خصوصيات و ويژگيهاي عاطفي دانشآموزان 9ـ12 سال را شرح دهند. • ضرورت شناخت ويژگيهاي رشدي دانشآموزان شناخت ويژگيهاي رشدي دانشآموزان اطلاعات زير را در اختيار معلمان تربيتبدني قرار ميدهد : الف) آنان ميتوانند با معيارهاي مناسبي كه براي هر يك از مراحل رشد جسماني وجود دارد، ميزان رشد طبيعي دانشآموزان را تشخيص دهند. ب)ميتواننددانشآموزانراازحيثرشدجسمانيوروانيـحركتي طبقهبندينمايند. • ج) آشنايي با مراحل رشد و تكامل سبب ميشود كه دانشآموزان نابهنجار و غيرعادي از دانشآموزان عادي متمايز شوند و تحت تربيت ويژه قرار گيرند. د) همچنين معلمان تربيتبدني قادر خواهند شد ميزان ارتباط مظاهر زندگي و پديدههاي اجتماعي با رشد جسماني را بهتر درك نمايند. ه) با مطالعة علمي رشد و تكامل دانشآموزان معلمان تربيتبدني ميتوانند دانشآموزان را در محيطهاي مختلف با يكديگر مقايسه كرده و تأثير محيط و فرهنگ موجود را در چگونگي رشد و تكامل آنان بشناسند و تا حد امكان بكوشند محيطهاي مناسبي براي فعاليتهاي جسماني و ورزشي آنان ايجاد نمايند. و) مطالعة رشد و تكامل و ويژگيهاي مرحلهاي آن نشان ميدهد كه در هر مقطع سني از دانشآموزان چه انتظاري بايد داشت. ز) علاوه بر اين، معلم تربيتبدني را قادر ميسازد كه فعاليتهاي مناسب جسماني و ورزشي را متناسب با مراحل طبيعي رشد دانشآموزان از كلاسهاي اول تا چهارم دبيرستان انتخاب كنند. ح) مطالعة اصول و قوانين رشد و تكامل جسماني دانشآموزان به معلمان تربيتبدني در شناخت نوع رفتارها، گرايشها و برخوردهاي متناسب در هر سني كمك ميكند. • ط) شايد مهمترين مسئلهاي كه ضرورت شناخت ويژگيهاي رشد دانشآموزان را اجتنابناپذير مينمايد، اين است كه معلم تربيتبدني بهترين شيوة آموزش مهارتهاي حركتي و برنامههاي تربيتبدني را انتخاب و مواد و مهارتهاي مورد تدريس را در زمانهاي مناسب و با توجه به ويژگيهاي رشدي و نيازهاي واقعي دانشآموزان تدريس كنند. • خصوصيات و ويژگيهاي رشدي كودكان پيشدبستاني 3ـ6 سال خصوصيات جسماني • آهنگ رشد جسماني بسيار سريع است. • رشد اندامهاي تحتاني (پاها) نسبت به تنه سريعتر است. • افزايش رشد طولي بدن و تسريع در رشد استخوانها نقش مهمي در افزايش وزن بدن دارد. • وزن بدن كودكان در اين دوره تقريباً، در هر سال دو كيلوگرم و به طول قد نيز، در هر سال، حدود 6 سانتيمتر اضافه ميشود. • قد تقريبي يك كودك معمولي در پنجسالگي حدود 115 سانتيمتر و وزن تقريبي او حدود 23 كيلوگرم ميباشد. • در اين سنين پاها سريعتر از دستها و دستها سريعتر از تنه و تنه سريعتر از جمجمه رشد ميكند. • رشد عضلهها نسبت به وزن بدن تا پنجسالگي ثابت است، به طوري كه وزن عضلهها 25% وزن بدن را تشكيل ميدهد. • به دليل رشد ناكامل استخوانهاي بدن و ميزان مصرف كمتر مواد معدني فشارهاي جسماني سنگين را نميتوانند تحمل كنند. • هدف برنامههاي ورزشي در اين دوره، رشد و نمو متناسب اندامها و ايجاد هماهنگي بيشتر بين دستها و پاها از طريق حركات ساده و بنيادين از قبيل راه رفتن، دويدن، گرفتن، پرتاب كردن و بازيهاي سادة ورزشي است. اينگونه حركات و بازيها، حداقل به مدت 6 ساعت در روز، بايد در برنامة كودكان گنجانيده شود. خصوصيات و ويژگيهاي عاطفي • كودكان سه تا شش سال معمولاً قادر نيستند واكنشهاي عاطفي و هيجاني خود را كنترل نمايند. • كودك، در آغاز، نسبت به مواردي چون شادي، ترس، خشم، حسادت، كينه و اينگونه حالتها، واكنشي از خود نشان نميدهند اما رفته رفته ياد ميگيرد كه در برابر اين حالتها چگونه بايد رفتار كند. بدين سبب رشد عاطفي با يادگيري پيوند بسيار نزديك دارد. • برخي از كودكان از همان آغاز، براثر تجربه و يادگيري، انزوا طلب، برخي وابسته به محبت ديگران و بعضي پرخاشگر و تندخو ميشوند. خصوصيات رواني ـ حركتي الف) در سنين دو تا سهسالگي ديد و بينايي چشم تقويت ميشود، ولي هنوز هماهنگي كامل بين دست و چشم به وجود نيامده است. ب) به دليل رشد ناهماهنگ اندامهاي مختلف بدن مثل (بزرگي شكم نسبت به اعضاي ديگر يا جلو بردن شانهها) برنامههاي حركتي و بازي و حركات آزاد و مداوم باعث هماهنگي در رشد متناسب همة اندامهاي بدن ميشود. ج) كودك سه ساله قادر به حركات جنبشي بنيادي مثل دويدن، پريدن و صعود كردن است. كودك در اين سن به راحتي قادر است از پاهاي خود در ايجاد انواع حركات استفاده كند. د) كودك در سهسالگي با هر دو پاي خود ميپرد، صعود ميكند، از پلهها به راحتي بالا ميرود، به طور طبيعي ميدود و جاهايي كه لازم باشد تعادل خود را حفظ ميكند. ه) كودك در سن چهارسالگي ميتواند به راحتي روي پنجههاي پا راه برود. در بهكار بردن دستها، پاها و بازوان بيشتر از كار كردن با انگشتان مهارت دارد. و) روي سه چرخه مينشيند و پا ميزند، خودش به تنهايي لباس و كفشهايش را ميپوشد و ميتواند از دستهاي خود براي آويزان شدن استفاده كند. ز) مهارت توپگيري از سن چهارسالگي شروع ميشود و نيز كودك ميتواند برخي مهارتهاي تركيبي را انجام دهد. • خصوصيات جسماني • رشد طولي آنها نسبت به دوران قبل كندتر ميشود. ولي رشد عرضي آنها سريعتر، و، به همين دليل، عضلهها نيز بزرگتر و حجيمتر ميشود، به طوري كه 75 درصد وزن بدن آنها را ماهيچههاي بدن تشكيل ميدهد. • يك كودك معمولي در ششسالگي حدود 123 سانتيمتر قد و حدود 23 كيلوگرم وزن دارد. يك كودك نه ساله نيز 139 سانتيمتر قد و حدود 28 كيلوگرم وزن دارد. • سيستم عصبي در عضلات كوچك هنوز كارايي لازم را پيدا نكرده است و كودك در اجراي حركات و فعاليتهاي جسماني عضلات بزرگ بدن را به كار ميگيرد • حركات كودك در اين سنين غالباً خشن است و از تمام عضلات براي اجراي يك مهارت استفاده ميكند. • به دليل كاهش برجستگي شكم در سنين بعد از 6 سالگي ميزان انعطافپذيري مفاصل بدن بيشتر ميشود. اين ويژگي در دختران نسبت به پسران محسوستر جلوه ميكند. • در دانشآموزان كلاس اول دبستان هنوز هماهنگي كامل بين چشمها، دستها و پاها وجود ندارد و اين موضوع باعث ميشود كه كودكان براي عمل به مهارتهاي ورزشي حركات زايد و غير ضروري نيز داشته باشند. • در سنين شش تا نهسالگي شكل گيري بدن تدريجي و رشد استخوانها در جهت افزايش ضخامت آنهاست. • در اين سنين، در هنگام فعاليتهاي جسماني، به دليل كوچكبودن ششها تعداد تنفس و ضربان قلب به سرعت افزايش پيدا ميكند و حركات ورزشي شديد كودك را به نفس نفس وا ميدارد. پس معلم تربيتبدني ميبايست در نحوة ارائه و اجراي تمرينات بيش از پيش دقت كند. خصوصيات و ويژگيهاي عاطفي • كودك از ششسالگي به بعد كمكم ياد ميگيرد كه چگونه واكنشهاي عاطفي و هيجاني خود را كنترل كند. • كودكان در اين دوره سرشار از عواطف و احساساتاند و به سبب حساسيت فراوان از وقايع زندگي به شدت متأثر ميشوند و اين تأثير، پايههاي عواطف آنان را در آينده بنا ميكند. • كودكان در اين دوره ممكن است هيجانات خود را به شيوههاي مختلفي تخليه كنند. • انتقام و درگيريهاي بدني در اين دوره و، به ويژه، در هنگام تمرينات ورزشي رايج است. • بازي و فعاليتهاي ورزشي وسيلة بسيار مناسبي براي تخلية هيجاني در اين دوره است و نظارت معلم تربيتبدني بر كلاس بسيار ضروري است تا كلاس تربيتبدني محل انتقامگيري بين دانشآموزان نشود. • در سن 8 سالگي دانشآموزان ياد ميگيرند كه به تدريج بر اميال خود مسلط شوند و قوانين و مقررات ورزشيِ فراگرفته را رعايت كنند. • در اين دوره، كودكان ياد ميگيرند به ديگران اعتماد كنند و حس ابتكار و استقلال در آنان پرورش مييابد. • در اين سنين تأثيرپذيري كودك از اشخاص مورد علاقه، به ويژه معلم، بيشتر ميشود. • در اواخر اين دوره يعني نهسالگي گرايش دانشآموز به فعاليتهاي اجتماعي افزايش مييابد و دوست دارد در بازيهاي گروهي چندنفره شركت كند. • معلم تربيتبدني، با تنظيم برنامههاي ورزشي مناسب، از گرايش افراد به فعاليتهاي ورزشي به نحو سودمندي استفاده ميكند و برخي قوانين و مقررات اجتماعي آموزش ميدهد. • كودكان سنين هشت و نهسالگي صاحب شخصيت پايدارتري نسبت به گذشته هستند. خصوصيات رواني ـ حركتي دانشآموزان كلاسهاي اول تا سوم دبستان در معرض تجربههاي بزرگ قرار دارند. عادت به كمكاري و يا فعاليت و تحرك در اين دوره در دانشآموزان پديد ميآيد. بنابراين، لزوم تدوين برنامههاي مناسب حركتي در برنامههاي آموزشي براي همة دانشآموزان كلاس امري اجتناب ناپذير مينمايد. در اين دوره رشد حركتي در دختران و پسران متفاوت است. دختران در مهارتهاي مربوط به ماهيچههاي كوچك و ظريفتر كه نياز به دقت بيشتري دارد (مثل نقاشي، خياطي، بافندگي و.... بر پسران برتري پيدا ميكنند. در حالي كه پسران در مهارتهاي مربوط به ماهيچههاي درشتتر و قويتر مثلِ پرش، پرتاب توپ بسكتبال و واليبال، توپزدن با پا بر دختران برتري مييابند. دانشآموزان در سنين شش تا نه سال بايد در مهارتهاي بنيادي در قالب بازيهاي ورزشي نظيرِ انداختن و گرفتن توپ، ضربه زدن به توپ، راه رفتن، دويدن، صعود كردن، و نيز مهارتهايي مثل دوچرخه سواري، شنا و غيره مهارت كافي پيدا كنند. البته مهارتهاي بنيادي در ابتداي اين دوره اهميت بيشتري دارد و هرچه سن دانشآموز بالا ميرود و به سنين بلوغ نزديك ميشود، علاقه به بازي و اجراي مهارتهاي پيچيدهتر جاي خود را به علاقه به سرگرميها و تفريحات ميدهد. سرعت انتقال مهارت كودكان در اين سالها در حدود نصف ميزان سرعت انتقال بزرگترهاست. در اجراي حركات نيز پيشرفتهايي حاصل ميشود؛ به طوري كه طول قدمها در راه رفتن و دويدن بيشتر و تعادل بدن كاملتر ميشود. جهيدن، پريدن و ليلي كردن را خيلي سريع ياد ميگيرند و نواقص مهارتي خود را رفته رفته مرتفع و با چابكي و زيبايي حركت را انجام ميدهند و قادرند از روي موانع كوتاه بپرند. دانشآموزانِ در اين سنين قادرند حركات اولية برخي از بازيها را ياد بگيرند. به طور مثال، توپ را به نقطة معيني از ديوار بزنند و دوباره آن را بگيرند. از هدفهاي مهم تربيتبدني در اين دوره كمك به دانشآموزان براي تقويت كنترل عضلات و افزايش قابليتهاي حركتي از طريق آموزش صحيح حركات بنيادي است. همچنين عادت به فعاليت و حركت، آموزش قوانين و مقررات و حل مسئله از طريق فعاليت و حركت يكي ديگر از اهداف تربيتبدني براي كلاسهاي اول تا سوم دبستان است. • خصوصيات و ويژگيهاي رشدي دانشآموزان 9 تا 12 سال خصوصيات جسماني الف) ميانگين افزايش وزن، در هر سال، 2/3 كيلوگرم و معدل رشد قد، در هر سال، 5 سانتيمتر است. ب) رشد عمومي بدن دختران سريعتر از پسران است، اما پسران توانايي و قدرت عمومي بيشتري دارند. ج) رشد قد دانشآموزان به كندي انجام ميشود، اما به وزن بدن و نيروي جسمي آنها افزوده ميشود. د) دانشآموزان در اين سنين، به سبب افزايش رشد استخوانها و بافتهاي پيوندي و افزايش قطر عضلات قابليتهاي جسماني آنها نيز به ميزان بسيار زيادي توسعه مييابد. ه) دانشآموزان در اين سنين خستگي ناپذير به نظر ميرسند و قادرند تمرينهاي بدني طولاني و مداوم داشته باشند. و) در سنين نه تا دوازدهسالگي ساعد و دستها رشد بيشتري دارند و بلندتر ميشوند. ز) مقاومت بدن دانشآموزان در مقابل بيماريها زيادتر ميشود و پس از بيماري به سرعت بهبود مييابند. خصوصيات و ويژگيهاي عاطفي در اين سنين مقبوليت دانشآموزان از طرف گروه همسالان، از جنبة عاطفي، براي آنها بسيار مهم است و واكنشهاي عاطفي از خود نشان ميدهند، خشم و نفرت نمود واكنشهاي آنهاست، مهر و محبت را دوست دارند. معني و مفهوم شكست را ميفهمند و راههاي موفقيت را تجربه ميكنند. دانشآموزان در اين سنين با آگاهي به عواطف و احساسات دروني ديگران احترام ميگذارند و اين احترام و بينش، اساس روحية قهرماني و جوانمردي آنها را پايه گذاري ميكند. به موازات افزايش مهارتها، از ناراحتي و عصبانيت آنها در رويارويي با شكست كاسته ميشود. آنها قهرماناني به عنوان الگو انتخاب و از آنان تقليد ميكنند. به تناسب رشد عاطفي يا عضلاني، خوشخلقي و انعطاف آنها در مواجهه با مشكلات افزايش مييابد. دانشآموزان از بذله گويي و كنايهزدن لذت ميبرند به طوري كه دانشآموز يازده ساله از تفريح و شوخي خود دست بر نميدارد، هرچند اين شوخيها موجب رنجش خاطر ديگران شود سالهاي آخر دبستان، دورة ايجاد حس قضاوت و تشخيص ارزشهاي موجود اجتماعي است. وجود اين حس، كه مهمترين عامل بهسازي زندگي انسانهاست، در سنين نه تا دوازدهسالگي احساس ميشود. در اين دوره مهمترين اهداف و برنامههاي تربيتبدني، جهتدادن به واكنشهاي عاطفي دانشآموزان در مقابل پيروزي و شكست در بازيها، آگاهي و شناخت صحيح از ميزان تواناييهاي واقعي دانشآموزان، كمك به تقويت مهارتهاي حركتي پايه در آنان و تقويت ارتباط با گروههاي همسال در بين آنان است. خصوصيات و ويژگيهاي رواني ـ حركتي در اين دوره يكي از عوامل پذيرش و عضويت در گروه، تواناييهاي حركتي و قدرت جسماني است. به همين علت افراد سعي ميكنند تواناييهاي جسماني خود را افزايش دهند و از تناسب اندام و زيبايي ظاهري برخوردار شوند. در اين سنين، مهارتهاي ورزشي به سرعت افزايش مييابد. حركات و مهارتهاي ورزشي، زيباتر، كاملتر، صحيحتر و با قدرت بيشتري انجام ميشود. اجراي مهارتهاي ورزشي منظم و از زيبايي خاصي برخوردار است. تسلط بر انجامدادن مهارتها، به شرط اينكه در سنين قبل مهارتهاي پايه را به خوبي فراگرفته باشند، به نحو چشمگيري افزايش مييابد. نوجوانان در اين سنين به ورزشهاي قدرتي و انفرادي علاقه نشان ميدهند، و از وسايل ورزشي واقعي و استاندارد استفاده ميكنند. علاوه بر اين، ورزشهاي سخت و هيجان انگيز انجام ميدهند، مثل، بالانس زدن، پرش، حركات ريتميك و تعادلي. بيشتر آنان به حركات تحسينبرانگيز مانند معلق زدن و حركات سخت و قدرتي براي جلب نظر ديگران علاقة خاصي پيدا ميكنند. از مهمترين اهداف تربيتبدني در اين دوره تكميل و بهبود تجارب حركتي، تقويت تواناييهاي جسماني و رشد و پرورش صفات اجتماعي و اخلاقي است. • خصوصيات و ويژگيهاي دانشآموزان 13ـ17 سال خصوصيات جسماني اين دوره يكي از بحرانيترين دورههاي زندگي است. بسياري از دانشآموزان به بلوغ جسماني خود رسيدهاند. در اين سنين، پسران رشد جسماني تدريجي دارند در حالي كه رشد جسماني دختران سرعت بيشتري دارد. بروز ويژگيهاي دوران بلوغ در دختران، به خصوص در اواخر يازدهسالگي، سبب تفاوتهاي جسماني آشكار آنها با پسران ميشود. رشد عرضي اندامهاي بدن تا سيزدهسالگي ادامه مييابد. دندهها در ناحية قفسة سينه به طور كامل شكل مايل و خميده به خود ميگيرند و سبب افزايش فضاي قفسة سينه و رشد ماهيچههاي قلب ميشوند. نوجوانان در حدود شانزدهسالگي كم و بيش قد و قوارة دائمي خود را پيدا ميكنند. معلم تربيتبدني بايد به دانشآموزان اين نكتة مهم و بسيار حياتي را آموزش دهند كه اندازة قد، و ديگر خصوصيات جسماني بيشتر تحت تأثير وراثت است. دخترها و پسرهاي نوجوان نسبت به كوتاهي يا بلندي، چاقي يا لاغري و تناسب اندام خود بيش از حد حساساند. رشد استخوانهاي دست و پا در اين دوره زياد است. عضلات به سرعت رشد ميكند و به قطر آنها افزوده ميشود ولي استخوانبندي هنوز به طور كامل محكم نشده است. خصوصيات و ويژگيهاي عاطفي يكي از ويژگيهاي مهم رشد عاطفي نوجوانان در اين مرحله سازش يافتن با احساسهاي جديدي است كه در نتيجة دگرگونيهاي جسماني پديد آمده است. اين احساسها بيشتر حالت برانگيختگي دارند. حتي پسران و دختراني كه به پدر و مادرشان علاقه دارند، در هنگام برخورد با آنان غالباً از خود سوءظن، بياعتمادي، خشم و برافروختگي نشان ميدهند. با افزايش سن تقويمي، توانايي آنان در درك معاني و كسب معرفت، بينش و آگاهي و، همچنين، توانايي آنها بر طولانيتر شدن زمان تمركز حواس بر روي يك موضوع بيشتر ميشود. در اواخر سالهاي تحصيلي توجه و نگرانيهاي دانشآموزان دربارة هدفهاي آينده، انتخاب شغل و تشكيل خانواده بيشتر ميشود. در اين سنين معلمان ميبايست نقش مشاوري با حوصله و راهنمايي صبور را بر عهده گيرند و در اين دورة بحراني، دانشآموزان را راهنمايي كنند. خصوصيات و ويژگيهاي رواني ـ حركتي در اين مرحله، رشد عقلي و هوشي نوجوان به كمال ميرسد و، براساس استعدادها و تواناييهاي ذاتي خود، قادر است هر نوع دانش و مهارتي را بياموزد. در سن چهاردهسالگي به بعد نگرش و بينش تازهاي در رفتار و كردار نوجوان مشاهده ميشود. نوجوان ميكوشد تا آن دسته از باورها و ارزشهايي را كه در هدفهاي زندگي او تأثير دارند درونسازي كند و به درك مفاهيم مجرّد دست يابد. در اين دوره، به سبب تجربيات حركتي از پيش فراگرفته، دانشآموزان قادرند مهارتهاي پيچيدة ورزشي را به نحو بسيار مطلوب انجام دهند. قدرت عضلاني و استقامت عمومي بدن افزايش مييابد و ميتوانند در مسابقات ورزشي شركت كنند. همچنين ميتوانند در تمرينات ورزشي فشرده شركت نمايند. دانشآموزان در اين دوره دوست دارند با تمرينات مداوم ورزشي قدرت جسماني خود را افزايش دهند و در ميان همسن و سالان خود مطرح شوند. بنابراين، تمرينات ورزشيِ انفرادي براي رسيدن به تناسب اندام و عضلاتي پرقدرت را ترجيح ميدهند. بررسي و شناخت عوامل مؤثر و شاخصهاي مهم و اثرگذار بر محتواي درس تربيتبدني در دورههاي مختلف تحصيلي • هدفهاي رفتاري انتظار ميرود پس از مطالعة اين فصل دانشجويان قادر باشند: 1. عوامل مؤثر در تعيين محتواي درس تربيتبدني را بشناسند. 2. نقش تغييرات اجتماعي را در تعيين محتواي درس تربيتبدني بدانند. 3. مشكلات موجود در تعيين محتواي درس تربيتبدني را توضيح دهند. 4. نقش سن دانشآموزان را در تعيين محتواي درس تربيتبدني توضيح دهند. 5. نقش تجارب حركتي را در تعيين محتواي درس تربيتبدني توضيح دهند. 6. منابعي را كه برنامهريزان و معلمان براي تعيين محتواي درس تربيتبدني از آنها استفاده ميكنند نام ببرند و هر يك را به اختصار شرح دهند. 7. ويژگيهاي محتواي درس تربيتبدني را بنويسند. 8. نقش نيازها و علاقههاي دانشآموزان را در تعيين محتواي درس تربيتبدني و ورزش توضيح دهند. • تغييرات اجتماعي و برنامههاي تربيتبدني تغييرات اجتماعي كه در زمينه هاي فرهنگي ، اقتصادي ، سياسي و صنعتي جامعه رخ مي دهد تاثير بسزايي در محتواي برنامه درس تربيت بدني و ورزش دارد و توجه برنامه ريزان به اين تغييران لازم به نظر مي رسد و همچنين نيازهاي دانش آموزان در حال تغيير مي باشد.سلذا ضروري است، محتواي درس تربيتبدني و ورزش در مدارس ، همگام با تحولات در زمينه هاي مزبور، پاسخگوي نيازهاي جديد دانشآموزان باشد • عوامل مؤثر در برنامهريزي درس تربيتبدني در مدارس به طور كلي سه عامل در برنامهريزي و تعيين محتواي درس تربيتبدني و ورزش در مدارس نقش عمده و تعيين كننده دارند. اين عوامل عبارتاند از: • جامعه • دانشآموزان • علوم ورزشي • ويژگيهاي محتواي درس تربيت بدني ويژگيهاي عمومي زير ميتواند راهنمايي كلي براي برنامهريزان و طراحان برنامة درسي در زمينة انتخاب مواد آموزشي در هر يك از دورههاي تحصيلي در مدارس باشد: 1. محتوا و مضمون بايد با عنوان درس تربيتبدني و اهداف آن در مدارس سنخيت كامل داشته باشد و دانشآموز اين امر را به خوبي در كلاسهاي تربيتبدني درك كند. 2. محتوابايددركيصحيحازساختاربنياديتربيتبدنيوورزشبهدانشآموزانارائهبدهد. 3. محتوا و مواد آموزشي درس تربيتبدني بايد اصول بهداشتي و سلامتي در طول زندگي را با مواد عملي به دانشآموزان بفهماند. 4. مواد آموزشي انتخاب شده براي هر دورة تحصيلي بايد با ايجاد انگيزه و شور، يادگيري را در دانشآموز تقويت كند. • 5. حركات و مهارتهاي انتخابي براي تدريس بايد متناسب با وضعيت جسماني و تواناييهاي دانشآموزان باشد. به عبارت ديگر، حركات و مهارتهاي بسيار دشوار و پيچيده يا حركات نسبتاً ساده و آسان بايد با مقتضيات سني و تجارب حركتي و نيازهاي جسماني آنان هماهنگ و متعادل باشد. 6. محتوا بايد متناسب با توقعات و انتظارات دانشآموزان باشد و آنان پس از شركت در فعاليتهاي ورزشي احساس رضايت و شادماني كنند. 7. تسلسل مواد آموزشي و برنامههاي تربيتبدني در هر دورة تحصيلي بايد حفظ شود. به عنوان مثال آموزش مهارتهاي بنيادي و بازيهاي سادة ورزشي در دوره ابتدايي و آموزش مهارتهاي پيشرفتة ورزشي در دورة دبيرستان انجام گيرد. 8. برنامههاي تربيتبدني و ورزش در مدارس بايد ضامن رشد و تكامل طبيعي كودك و نوجوان، افزايش قابليتهاي اجتماعي و رواني و بسط شخصيت او باشد. • سن دانشآموزان و برنامههاي تربيتبدني پيشنهاد ميشود برنامههاي تربيتبدني در مدارس به شكل زير تنظيم گردد: 1. برنامههاي تربيتبدني براي سنين 6ـ9 سالگي (اول تا سوم دبستان)، 2. برنامههاي تربيتبدني براي سنين 9ـ11 سالگي (چهارم و پنجم دبستان)، 3. برنامههاي تربيتبدني و ورزش در سنين 12ـ14 سالگي (دورة راهنمايي)، 4. برنامههاي تربيتبدني و ورزش در سنين14ـ18 سالگي (دورة دبيرستان). • نيازها و علاقههاي دانشآموزان به برنامههاي تربيتبدني محور برنامههاي تربيتبدني مبتني بر دانشآموز ـ محوري توجه كافي به مواد اساسي و رشد و تكامل كودك است. اين برنامهها با هدف رشد كودك بر مبناي مطالعة علمي ويژگيهاي ذهني، جسمي، رواني، اجتماعي و نيازهاي آنان تدوين ميگردد. از خصوصيات بارز برنامههاي تربيتبدني براساس نيازها و علايق دانشآموزان قابليت انعطاف برنامه است . در ارائة برنامههاي تربيتبدني براساس نيازها و علايق هدف عمدهاي كه دنبال ميشود، اين است كه ما سطح مطلوبي از آمادگيهاي جسماني و آمادگيهاي حركتي را براي دانشآموزانِ هر مقطع تحصيلي در نظر بگيريم و سرانجام، با اتخاذ روشهاي معقول در پايان سال تحصيلي به آن اهداف برسيم. • چنين برنامههايي حداقل چهار مزيت كلي دارد: 1. فرصتهاي يادگيري براساس علايق و نيازها براي همة دانشآموزان فراهم ميشود. 2. توجه به علايق و نيازهاي موجود ايجاد انگيزه در سطح مطلوب و، در نتيجه موفقيت برنامه و نيل به اهداف ميشود. 3. از طريق ارائة چنين فعاليتهايي، استعدادهاي بالقوة دانشآموزان بيشتر و بهتر شكوفا خواهد شد. 4. اگرچه يادگيري همة دروس در مدارس تحت تأثير تواناييهاي جسماني و ميزان انگيزة دانشآموزان قرار دارد، اما اين موضوع در حوزة تربيتبدني از اهميت ويژهاي برخوردار است • طبقهبندي محتواي درس تربيتبدني در برنامههاي تربيتبدني مدارس در هر پاية تحصيلي بر روي دو موضوع كلي تأكيد ميشود: 1.آمادگي جسماني آمادگيهاي جسماني آن دسته از قابليتها و تواناييها هستند كه به صورت بالقوه در فرد وجود دارند و در اثر تمرين بدني پرورش مييابند و تواناييهاي فرد را براي حضور موفق و پرنشاط در زندگي فردي و اجتماعي بالا ميبرند. زير مجموعههاي آن عبارتاند از: استقامت، قدرت، سرعت، انعطافپذيري، هماهنگي و چابكي. 2.آمادگي حركتي آمادگيهاي حركتي آن دسته از استعدادها و قابليتها هستند كه فرد در اثر آموزش به آنها ميرسد و، در نتيجه، تواناييهاي مهارتي و هنري و حركتي پرورش مييابند. بيان وظايف و مسئوليتهاي افراد، نهادها و سازمانهاي متصدي امر تربيتبدني و ورزش در مدارس و آشنايي دانشجويان و خوانندگان با اين وظايف و مسئوليتها. • هدفهاي رفتاري انتظار ميرود پس از مطالعة اين فصل دانشجويان قادر باشند: 1. عوامل، سازمانها و افرادي را كه درارائة درس تربيتبدني سهيم هستند بشناسند. 2. نقش خانواده را در گسترش و تعميم فعاليتهاي ورزشي در مدارس توضيح دهند. 3. با وظايف و مسئوليتهاي والدين در قبال درس تربيتبدني آشنا شوند. 4. وظايف و مسئوليتهاي معلمان تربيتبدني را به خوبي بشناسند و توضيح دهند. 5. وظايفمديرانومسئولانآموزشيمدرسهرادرارائةدرستربيتبدنيتوضيحدهند. 6. وظايف و مسئوليتهاي كارشناسي تربيتبدني آموزش و پرورش را بشناسند. 7. وظايف و مسئوليتهاي دانشآموزان در دورههاي مختلف تحصيلي را در قبال درس تربيتبدني توضيح دهند. • مسئوليتهاي والدين اهم وظايف و مسئوليتهاي اخلاقي والدين در قبال فرزندانشان براي شركت در برنامههاي ورزشي مدارس را به شرح زير ميتوان برشمرد: 1. فرزندان خود را به شركت در فعاليتهاي ورزشي تشويق و فرصتهاي لازم را بدين منظور براي آنان فراهم كنند. 2. به اهداف تربيتي، اخلاقي و آموزشي تربيتبدني و تأثيرات آن بر جسم و روان فرزندان توجه نمايند و فعاليتهاي ورزشي را تنها يك عامل تفريحي و سرگرم كننده تلقي نكنند. 3. با كسب اطلاع از برنامههاي ورزشي مدرسه در بهبود و گسترش كمي و كيفي برنامهها بكوشند و با معلمان تربيتبدني و ساير مسئولان آموزشي مدرسه براي اجراي مطلوب درس تربيتبدني و ورزش همكاري نمايند. 4. وسايل ورزشي مورد نياز فرزند خود را طبق مقررات و تصميمات مسئولان مدرسه و مربيان ورزشي (در حد مقدورات) تهيه نمايند. 5. براي تشويق فرزندان خود به تماشاي مسابقهها و رقابتهاي ورزشي بروند و فرزندان خود را از نزديك مورد تشويق قرار دهند. 6. از تواناييها و استعدادهاي ورزشي فرزندان خود از طريق ارتباط مستمر با معلمان تربيتبدني و بررسي پروندههاي بهداشتيـ ورزشي مطلع شوند. 7. ساعاتي را در هفته همراه با فرزندان خود به ورزش بپردازند. 8. در برطرفكردن ضعفهاي جسماني و ناتوانيهاي حركتي فرزندان خود با كمك و راهنمايي مربيان تربيتبدني و متخصصان علوم ورزشي كوشا باشند. • وظايف معلمان تربيتبدني و ورزش براي اينكه معلم تربيتبدني و ورزش بهتر بتواند دانشآموزان تحت تعليم را بشناسد ناگزير است وظايف خود را در قالب دستورالعملهايي روشن و واضح بيان كند تا به اهداف از پيش تعيين شدة خود نايل آيد. اين دستورالعملها ميتواند بدين شرح باشد: 1. در كلاسهاي آموزشي تربيتبدني به تفاوتها و ويژگيهاي جسماني، رواني، اجتماعي و اخلاقي آنان توجه نمايد و فرصتهايي را براي كلية حركتهاي تكاملي و طبيعي فراهم آورد. 2. اهدافِ واضح، روشن و ارزشمندي را تعيين و دانشآموزان، والدين و ديگران را از اين اهداف آگاه كند. 3. به رشد و بهداشت رواني دانشآموزان، از طريق مشاهدة عكسالعملهاي رفتاري آنان در كلاسهاي عملي تربيتبدني، توجه نموده و با كمك ديگر مسئولان آموزشي مدرسه، مربي تربيتي و مشاور در رفع ناهنجاريهاي رفتاري آنان تلاش نمايد. 4. طرح درس مدون و مشخصي را براي هر يك از جلساتِ آموزش تربيتبدني و ورزش تنظيم كند و نيز طرح درسهاي يك هفتهاي، يك ماهه، براي يك ثلث يا نيمسال تحصيلي و طرح درس ساليانه تهيه نمايد. در تمامي كلاسهاي ورزش از لباس كامل ورزشي و سوت استفاده كند تا الگويي براي دانشآموز باشد. 6. تمامي اصول، معيارها و قوانيني كه از طرف كارشناسي تربيتبدني آموزش و پرورش ابلاغ ميشود رعايت و با جديت پيگيري كند. 7. به نيازها، خصوصيات و ويژگيهاي دانشآموزان در مقاطع مختلف تحصيلي براي تدوين برنامههاي ورزشي توجه كند. 8. به منظور توسعه و تعميم فعاليتهاي ورزشي و مشاركت والدين و دانشآموزان، در مدرسه، انجمنهاي ورزشي، گروههاي ورزشي و كانونهاي ورزشي تشكيل دهد. 9. به منظور آشنايي با آخرين دستاوردهاي علمي در زمينههاي ورزشي همواره به مطالعه و تحقيق اهتمام ورزد و در كلاسهاي بازآموزي، ضمن خدمت و در همايشهاي علمي تربيتبدني با انگيزه و احساس مسئوليت شركت كند. 10. پروندههاي بهداشتي ـ ورزشي براي هر يك از دانشآموزان با كمك ديگر مربيان و مسئولان مدرسه تشكيل دهد و نتايج آن را به اطلاع اولياي مدرسه و والدين برساند. 11. رقابتهاي درون مدرسهاي را به گونهاي متناسب برنامهريزي و اجرا كند. 12. هر معلم ميبايست به انواع روشهاي تدريس تربيتبدني و نحوة آموزش مهارتهاي ورزشي آگاه باشد و مورد استفادة آنها را بداند. موقعيت زماني و مكاني را در انتخاب روشهاي تدريس مورد نظر قرار دهد. البته بايد گفت هيچ روش واحدي به عنوان بهترين روش تدريس وجود ندارد. 13. در جلسات مسئولان و انجمن اوليا و مربيان شركت كند و توجه مسئولان و والدين را به اهميت درس تربيتبدني و ورزش براي دانشآموزان جلب نمايد. 14. بر اماكن، تأسيسات و امكانات ورزشي مدرسه نظارت دقيق داشته باشد. 15. در حفظ و نگهداري و استفادة بهينه از امكانات ورزشي موجود در مدرسه كوشا باشد. 16. ارزشيابي دقيق درس تربيتبدني، براساس دستورالعملهاي مربوط، از دانشآموزان به عمل آورده و نمره را براساس تواناييها و پيشرفتها در كارنامههاي دانشآموزان منظور نمايد. • وظايف مديران و مسئولان آموزشي مدرسه اهم وظايف و مسئوليتهاي مديران و مسئولان آموزشي مدرسه را ميتوان به شرح زير برشمرد: 1. تدوين برنامههاي ورزشي مدرسه با كمك معلمان تربيتبدني در طول سال تحصيلي به نحوي كه همة دانشآموزان از اين برنامهها حداكثر استفاده را ببرند. 2. تأييد و پشتيباني لازم از برنامههاي تربيتبدني و كمك به اجراي جزئيات برنامه. 3. تهية وسايل، امكانات و تجهيزات ورزشي مناسب به طوري كه جوابگوي نيازهاي دانشآموزان باشد. 4. جذب معلمان شايسته و واجد شرايط براي درس تربيتبدني و فعاليتهاي فوق برنامه. 5. اقدام به تشكيل انجمنهاي ورزشي و همايشهاي علمي تربيتبدني براي اولياي دانشآموزان. 6. نظارت بر اجراي مطلوب درس تربيتبدني و ورزش. • وظايف و مسئوليتهاي كارشناس تربيتبدني اهم وظايف ادارات و كارشناس تربيت بدني تربيتبدني به شرح ذيل است: 1. تهية امكانات و وسايل و تجهيزات ورزشي و توزيع عادلانه بين مدارس و آموزشگاهها. 2. ارائة دستورالعملها و قوانين مدون و روشن براي نيل به اهداف تربيتبدني و ورزش در مدارس. 3. نظارت بر اجراي دقيق برنامههاي تربيتبدني در مدارس از طريق اعزام مستمر كارشناسان به مدارس و ارائة نظرات دقيق كارشناسي در مورد برنامهها. 4. برگزاري كلاسهاي ضمن خدمت، سمينارها و گردهماييهاي علمي به منظور ارتقاي سطح علمي معلمان تربيتبدني و شناسايي محققان و معلمان شايسته و تشويق آنها. 5. تهيه كتب و نشريات، راهاندازي كارگاههاي آموزشي، وسايل كمك آموزشي به منظور ارتقاي سطح كيفي مربيان ورزشي. 6. برنامهريزي مسابقات قهرماني دانشآموزان در فرصتهاي مناسب. 7. سعي در ساخت اماكن و تأسيسات ورزشي مورد نياز مدارس و جذب حمايتها و كمكهاي والدين و ديگر نهادها و سازمانها. • وظايف دانشآموزان مواردي كه دانشآموزان ميبايست در خصوص فعاليتهاي ورزشي بدانند عبارتاند از: 1. دانشآموزان ميبايست به قوانين و مقررات ورزشي احترام بگذارند و آن را در هنگام ورزش رعايت كنند. 2. از تواناييهاي جسماني و مهارتي خودآگاه باشند و روشهاي سنجش ميزان آمادگيهاي جسماني و حركتي خود را بدانند. 3. به اصول اخلاقي و تربيتي در هنگام فعاليتهاي ورزشي آگاه باشند و آنها را رعايت كنند. 4. در هنگام ورزش از لباس و كفش ورزش مناسب استفاده كنند. 5. زير نظر مربي به تمرين و فعاليت بپردازند. 6. آمادگيهاي جسماني را علاوه بر محيطهاي ورزشي در زندگي روزمره به كار برند. 7. كتابها، مجلات و مقالات علمي ورزشي را مطالعه كنند. 8. هدفشان از شركت در فعاليتهاي ورزشي، در وهلة اول، كسب سلامت و تندرستي و نشاط و شادماني باشد. آشنايي معلمان تربيتبدني با اصول برنامهنويسي و ارائة طرح درس براي يك جلسه تدريس درس تربيتبدني و همچنين برنامهنويسي طرح درس ساليانه براي دورههاي مختلف تحصيلي • هدفهاي رفتاري انتظار ميرود پس از مطالعة دقيق اين فصل دانشجويان قادر باشند: 1. مزاياي طرح درس تربيتبدني را توضيح دهند. 2. ضرورت و اهميت طرح درس را بنويسند. 3. طرح درس را براي يك جلسة تدريس درس تربيتبدني براي هر يك از كلاسهاي اول دبستان تا چهارم دبيرستان بنويسند. 4. موانع و مشكلات موجود در ارائة طرح درس در مدارس را توضيح دهند. 5. طرح درس ساليانه براي هريك از كلاسهاي اول دبستان تا چهارم دبيرستان را تدوين كنند. • ضرورت طرح درس تربيتبدني براي معلمان 1. طرح درس راهنماي معتبري براي تعيين اهداف اختصاصي تربيتبدني و ورزش است كه هماهنگ و همسو با اهداف كلي و آرماني آموزش و پرورش تنظيم ميگردد. 2. طرح درس الگوي مناسبي است كه زمينههاي مختلف فعاليتهاي جسماني و مهارتهاي ورزشي را، براي كلية دانشآموزان، متناسب با نيازها و استعدادهاي آنان و با توجه به ويژگيهاي جغرافيايي و فرهنگي مدارس فراهم ميآورد. 3. مشاهدة تأثير مثبت و سازندة طرح درس در حين تدريس و كسب اعتماد و اطمينان نسبت به برنامههاي تنظيمي. 4. تنظيم طرح درس، ميزان دقت معلمان تربيتبدني را در اداي وظايف افزايش ميدهد و اشتباهات به ميزان قابل ملاحظهاي كاهش و، در نتيجه، سطح يادگيري دانشآموزان ارتقا مييابد. 5. با داشتن طرح تدريس در هر جلسة آموزش تربيتبدني، معلمان قادر خواهند بود، رئوس مطالب و مهارتهاي تدريس شده را به طور دقيق ثبت نمايند. بدين ترتيب، دسترسي معلم و ديگر مسئولان به مواد تدريس شده ميسر ميشود. همچنين تسلسل مطالب، مهارتها و تمرينات ارائه شده حفظ ميگردد. در طرح درس اهداف رفتاري در سه حيطة عاطفي، شناختي و روانيـ حركتي به صورتي روشن و مدون تنظيم ميگردد و مواد تدريس سالهاي آينده كاملاً مشخص ميشود. 6. چنانچه طرح درس روزانه، ماهانه و ساليانه تنظيم گردد، دانشآموزان، والدين و مسئولان آموزشي مدرسه از آن آگاهي يافته و با معلمان تربيتبدني براي اصلاح و بهبود برنامه بر مبناي نيازهاي واقعي دانشآموزان همكاري لازم را خواهند كرد و، درنتيجه، علاقه و مشاركت دانشآموزان و والدين در اجراي كامل برنامههاي تربيتبدني بيشتر ميگردد. بديهي است چنانچه دانشآموزان از جزئيات برنامههاي آموزشي مطلع شوند انگيزة آنان براي يادگيري مهارتها و فنون ارائه شده بيشتر خواهدشد. 7. كسب اطمينان معلمان تربيتبدني از يادگيري مؤثر در طول تدريس و پيشبيني و ارزشيابي موادي كه سبب افزايش كيفيت تدريس ميشود. 8. ارائة گزارش فعاليتهاي آموزشي انجام شده به صورت مكتوب به مسئولين آموزشي و انجمن اوليا و مربيان و تنظيم فعاليتهاي آينده با توجه به ميزان دسترسي به اهدافي كه در طرح درس جاري پيشبيني شده است. • جدولبندي برنامههاي تربيتبدني معمولاً جدولبندي برنامههاي آموزش تربيتبدني در مدارس به سه شكلِ تهيه و تنظيم ميگردد: برنامة آموزشي يك جلسة تدريسبرنامة آموزشي براي يك ثلث يا ترم تحصيلي (سهماهه) برنامة آموزشي ساليانه • برنامه مواد يك جلسه تدريس جزئيات مواد يك جلسه تدريس درس تربيتبدني عبارت است از: الف) سازماندهي كلاس درس: كه عمدتاً شامل فعاليتهاي مقدماتي نظير تعويض لباس و حضور و غياب دانشآموزان، سلام و احوالپرسي و بيان اهداف كلي درس (مهارت مورد تدريس) است. ب) گرمكردن بدن و آماده شدن براي اجراي مهارتهاي مورد تدريس: گرمكردن بدن بر دو نوع است: 1. گرمكردن عمومي بدن به منظور بالابردن درجة حرارت عمومي بدن و انعطافپذيركردن بيشتر مفاصل بدن كه با انجامدادن انواع دويدنها، پريدنها، حركات نرمشي و حركات موزون عملي ميشود. 2. گرمكردن اختصاصي بدن كه بيشتر به خصوصيات و ويژگيهاي مهارت مورد تدريس مربوط ميشود و در آن تمرينات ويژه به منظور آمادگي بيشتر دانشآموزان براي يادگيري مهارت مورد تدريس انتخاب و ارائه ميشود. • ج) بخش آموزش: اين بخش معمولاً بيشترين زمان يك جلسة تدريس را به خود اختصاص ميدهد و معلمان تربيتبدني ميبايست دقت و سعي وافري به منظور اتخاذ شيوههاي مناسب آموزشي و ارائة تمرينات ورزشي انجام دهند. اين بخش ميتواند به دو قسمت فرعي تقسيم شود: 1. مرور بر مهارتها و تمرينات قبلي؛ 2. آموزش مهارت يا حركات و مهارتهاي جديد بر طبق برنامههاي تنظيمي. د) بازگشت به حالت اوليه: دانشآموزان متعاقب فعاليتهاي جسماني شديد مدت زمان مناسبي را براي اجراي فعاليتهاي آرام و سبك نياز دارند تا وضعيت جسماني خود را به حالت طبيعي و همانند زمان قبل از تمرين باز گردانند. آشناشدن دانشجويان و خوانندگان با انواع روشها و فنون تدريس درس تربيتبدني و بهترين و مؤثرترين شيوه براي تدريس در هر مقطع تحصيلي • هدفهاي رفتاري انتظار ميرود دانشجويان پس از مطالعة مطالب اين فصل بتوانند: 1. اهميت روشهاي تدريس در آموزش مهارتهاي حركتي را توضيح دهند. 2. انواع روشهاي تدريس درس تربيتبدني را شرح دهند. 3. روشها و فنون تدريس را طبقهبندي نمايند. 4. ويژگيهاي هر يك از روشها و فنون تدريس را بنويسند. 5. محاسن و معايب هر يك از روشها و فنون تدريس را توضيح دهند. 6. نحوة انتخاب مؤثرترين شيوة روش تدريس در هر مقطع تحصيلي را بدانند. 7. از روشهاي تدريس در هنگام تهية طرح درس استفاده كنند. 8. روشهاي آموزش مهارتهاي ورزشي را نام برده و ويژگيهاي هريك را شرح دهند. • روشهاي تدريس در تربيتبدني در اين كتاب منظور از روشهاي تدريس در كلاسهاي تربيتبدني دو جنبة مختلف از نحوة تدريس درس تربيتبدني است. اين دو جنبه عبارتاند از: 1. نحوة مديريت و ادارة كلاسهاي تربيتبدني در هنگام تدريس، 2. نحوة آموزش مهارتها و فعاليتهاي جسماني و حركتي به دانشآموزان. • شيوههاي مديريت در تدريس تربيتبدني ميبرند معمولاً شيوههاي انتخابي معلمها اقتضايي است و براساس زمان و مكان و مقطع تحصيلي انتخاب ميشود. دامنة اين شيوهها يك حوزه بسيار وسيع را شامل ميشود كه از شيوة معلممداري شروع شده و به شيوة كلاسداري و تدريس به صورت شاگردمداري منتهي ميشود (شكل زير.( يكي از قديميترين شيوههاي تدريس ، شيوة دستوري است. در اين شيوه، نوع فعاليتها و نحوه و زمان اجرا از طرف معلم تعيين ميشود. در واقع، معلم تصميمگيرندة مطلق در اداره و سازماندهي كلاس است. در اين شيوه كلية دانشآموزان موظفاند طبق برنامههاي تنظيمي معلم در كلاس حاضرشده و به فعاليت بپردازند. • شيوة تدريس و كلاسداري تمرين اين شيوه اغلب مورد استفادة معلمان تربيتبدني قرار ميگيرد. در اين شيوه، معلم، همانند شيوة دستوري به شرح و توصيف حركت يا فعاليت ميپردازد. (مستقيماً يا با استفاده از وسايل سمعي بصري و جز آن) و به پرسشها پاسخ ميدهد. سپس به دانشآموزان اجازه ميدهد كه به تمرين بپردازند و خود با حركت در ميان آنها به رفع اشتباهات و اصلاح حركات و نيز توجيه شاگردان ميپردازد. پس از مشخص شدن آنچه كه بايد ياد بگيرند، به مرحلة ديگر آموزش خود ميپردازد. در اين شيوه، در ميزان تصميمگيري، از معلم به شاگرد، تغيير قابل ملاحظهاي مشاهده ميشود. مشاهدة همشاگردي به منظور تجزيه و تحليل فراگرفتهها، در اينروشمورد توجه قرار ميگيرد. در اين شيوه، معلم فرم خاصي تهيه ميكند، كه در آن معيارهاي ارزشيابي را مشخص كرده است. او اين فرم را به دانشآموزان ميدهد و از هر كدام از آنها ميخواهد كه آنچه يار او انجام ميدهد به دقت مشاهده كند و شرح دهد يا علامت بگذارد. اين فرم را ميتوان براي آسانترشدن قضاوت هر دانشآموز با تصوير صحيح حركت و مراحل آن همراه كرد. به طور معمول، اين شيوه توسط معلم شرح و نشان داده ميشود و نحوة استفاده از فرم نيز به دانشآموزان آموزش داده ميشود. سپس، معلم با تعيين زمان مشخص، دو نفر را انتخاب ميكند، يك نفر به عنوان ارزياب و ديگري به عنوان انجام دهنده به اجراي حركت و تمرين ميپردازند. در حين انجامدادن حركت و تمرين، يار مقابل براي ارزيابي نهايي، بازخوردهاي اصلاحي را به نفر مقابل ارائه ميدهد. پس از هر ارزيابي نقشها عوض ميشوند. • شيوة تدريس تكليفي در اين شيوه، معلم محتوا يا نوع فعاليت را تعيين ميكند؛ اما به بچهها فرصت ميدهد تا براي انجام دادن آن تصميم بگيرند. اين امر باعث ميشود كه هر فرد بنابر توانايي خود به فعاليت مورد نظر بپردازد. در اين روش، معلم نوع و روشهاي اجراي يك حركت را برنامهريزي ميكند؛ اما تمركز روي بهترين روش اجراي حركت است كه اين را به تشخيص دانشآموزان و با انجام دادن حركات مختلف واميگذارند. در واقع، اجراي روشهاي متنوع حركتي، منجر به اتخاذ روش مناسب يك حركت يا يك مهارت ميشود. شكل زير، نحوة دستيابي به تنها روش مناسب را مشخص ميكند. تنها روش مورد نظر تلاشهاي متنوع حركتي مرحله سوم مرحله دوم مرحله اول اين روش بسيار شبيه روش قبلي است؛ با اين تفاوت كه در روش قبلي، يك راه تنها راه مناسب بود؛ اما در اين روش، براي اجراي يك حركت، راههاي متنوعي از طرف دانشآموزان پيشنهاد ميشود. در واقع، براي انجامدادن يك حركت، تعداد زيادي فعاليت انجام ميشود. روش كشف حركت، همان روش شاگردمداري است. در اين روش، نحوة انجام دادن هر حركت، بر عهدة شاگرد گذاشته ميشود و، شاگرد بنابر تمايل و خواستة خود و كمترين نظارت معلم به فعاليت ميپردازد. استفاده از اين روش، باعث بيان عقايد متنوع و، درنتيجه، انتخاب بهترين حركات براي عملي كردن مهارت خاص و مشخص ميشود. اين روش بسيار شبيه روش كشف هدايت شدهاست. • محسنات و معايب شيوه تدريس و كلاس داري دستوري استفاده از روش فرماني باعث كنترل بهتر كلاس ميشود. اگر محدوديت زمان مطرح باشد، اين روش مؤثرتر و اثربخشتر خواهد بود. استفاده از اين روش، دانشآموزان را قادر ميسازد تا اهداف نهايي را به طور مستقيم درك كنند و آنچه كه نبايد انجام دهند برايشان روشن ميشود. همچنين، امكان كنترل كلاس با جمعيت زياد فراهم ميشود. بيتوجهي به نيازها و علاقهمنديها و تواناييهاي دانشآموزان، فراهم نكردن زمينة نوآوري و بروز خلاقيتها و بيتوجهي به افكار دانشآموزان، از مهمترين معايب اين روش است. محسنات شيوة تدريس تمرين همانند روش قبلي است؛ بهخصوص كه دانشآموزان با مشاهده و بحثكردن، آنچه را كه بايد انجام شود، به طور دقيق درك خواهند كرد؛ اما به سبب اين كه همة افراد يك نوع فعاليت را انجام ميدهند، نقش تفكر و خلاقيت در افراد ضعيف ميشود. بنابراين، پيشنهاد ميشود كه از اين روش براي معرفي مهارت يا فعاليت ورزشي بيشتر استفاده شود. در شيوة تدريس دو جانبه، نوع وظيفه و معيارهاي ارزشيابي مشخص است بنابراين به هر فرد، بجز معلم اجازه ميدهد كه به ارائة بازخورد مثبت بپردازد. زمينه يادگيري براي هر فرد فراهم ميشود، ضمن اينكه افراد مسئوليت آموزش يا يادگيري فرد ديگري را هم برعهده ميگيرند. توسعة مهارت، ارتباط، افزايش صبر و تحمل همراه با بهبود تجزيه و تحليل مهارتي، از بهترين محاسن اين روش است. اما، تهية فرم ارزيابي در اين روش مهارت و دقت زيادي ميطلبد و اين شايد از معايب آن باشد. علاوه بر اين، درك مراحل حركتي، و حتي خواندن آن فرم گاهي فراتر از توانايي دانشآموز است زيرا گاهي تحليل يك حركت نياز به اطلاعات زياد و كسب تجارب قبلي دارد. در نتيجه، استفاده از اين روش براي آن دسته از فعاليتهايي توصيه ميشود كه معيارهاي دقيقي دارند. از محاسن روش تكليفي، خود هدايتي است؛ زيرا فرد بنابر توانايي فكري و جسمي به عملي كردن مهارت ميپردازد و در نتيجه، استقلال شخص افزايش مييابد و امكان استفاده از امكانات و وسايل (به خصوص، زماني كه معلم با محدوديت امكانات و وسايل روبهروست) به حداكثر ميرسد. البته، حُسن خود حركتي، بنابر توانايي فردي در بسياري از مواقع، مانع پيشرفت دانشآموز ميشود زيرا وي براي خشنودي و احساس موفقيت دائم، تنها به حركات محدودي ميپردازد. علاوه بر آن، در بسياري از افراد، مهارت خود هدايتي بسيار كم و ضعيف است و بيتوجهي معلم به اين امر، منجر به عقب افتادن عدهاي از دانشآموزان از ديگران ميشود. از مهمترين محاسن روش هدايت شده، درك مثبت فرد از خود در اجراي يك مهارت يا حركت است. اين امر ابزاري مؤثر براي اجراي مهارت يا حركتي همانند و مشابه در دانشآموزان است. صرف وقت زياد براي كسب تجارب مختلف حركتي و درك صحيح حركت، مهمترين عيبِ اين شيوه است. ضمن اينكه معلم براي بيان حركت صحيح، بايد صبر و حوصله داشته باشد. بهكارگيري تواناييهاي جسمي و فكري هر دانشآموز از مهمترين محاسن روش حل مسئله و كشف حركت است. ارائة پاسخهاي گوناگون و متنوع نيز موجب خلاقيت و نوآوري در حل مسائل مورد نظر معلم ميشود. استفاده از اين روش، براي ارائة فعاليتهاي گوناگون، به منظور بهبود ادراك دانشآموزان، از اهميت خاصي برخوردار است. از آنجا كه در اين روش و روش كشف حركت، دانشآموز عنصر اصلي نحوة اجراي حركت است و معلم تنها راهنماست، تأمين وقت زياد، تأمين امكانات زياد و متنوع و فضاي كافي براي آنچه كه بايد به آن دست يافت، از معايب اين روش است • روشهاي متداول در آموزش مهارتهاي حركتي روش جزئي در اين روش مربي توضيحات لازم را دربارة حركات اصلي بيان ميكند و سپس از دانشآموزان ميخواهد كه با نظم خاصي مهارتها را عيناً انجام دهند. در اين روش دقت روي جزئيات حركات بيشتر است و يادگيري سريعتر انجام ميشود. اما در همة موارد براي دانشآموزان سالهاي اول دبستان نميتوان آن را به كار برد، زيرا كودكان حوصلة زيادي براي دقت و كنترل روي حركات ندارند و در ضمن، اين روش توانايي چنداني براي علاقهمند كردن دانشآموزان به يادگيري بيشتر و مؤثرتر ندارد. اين روش بيشتر براي تمرينات آمادگي جسماني، تكنيكها و مهارتهاي اساسي به كار ميرود. • روش كلي در اين روش مربي بيآنكه دربارة جزئيات يا حركات اصلي توضيح دهد، از دانشآموزان ميخواهد مهارت را، كه اغلب تركيبي از دو يا چند مهارت بنيادي است، با توجه به تجارب قبلي خود انجام دهند. سپس در هنگام اجراي حركات و در موقع لزوم در جهت اصلاح حركت توضيحات لازم را به دانشآموزان ميدهد. در اين روش مربي خود را به سازماندهي خاصي محدود و مقيد نميكند بلكه به دانشآموزان فرصت ميدهد تا به هر شكل، با هر سرعت و با هر كدام از ياران خود به اجراي حركات مورد نظر بپردازند. • انتخاب يك شيوة تدريس عوامل مؤثر در استفاده از شيوههاي مذكور شاملِ سن، ميزان تجربة دانشآموزان، مرحلة يادگيري، محتواي تدريس، سطح فعاليت، منابع در دسترس (مانندِ وسايل، تجهيزات و فضا)، تعداد شاگردان زمان در دسترس، ويژگيها و نگرش معلمان است. اما در هر صورت، هر شيوهاي كه معلمان به عنوان روش تدريس به كار ميگيرند، بايد به طور مؤثر: 1. زمينة مناسب را براي دانشآموزان جهت يادگيري و كسب تجربه فراهم سازد. 2. اجراي فعاليتها و نيل به هدف در آن لحاظ شود. 3. موجب توجه به نيازها و خواستههاي دانشآموزان و افزوني خلاقيت و نوآوري آنها شود. 4. نوع يادگيري مكمل آموختههاي آتي باشد. آشناشدن دانشجويان با واژة ارزشيابي و ضرورت و اهميت آن و نحوة نمرهدادن در تربيتبدني و كاربرد و نقش سنجش و ارزشيابي در تربيتبدني. • هدفهاي رفتاري انتظار ميرود پس از مطالعة اين فصل دانشجويان قادر باشند: 1. واژة ارزشيابي را تعريف كنند. 2. اهميت ارزشيابي را در دورههاي مختلف تحصيل بدانند. 3. ضرورت ارزشيابي درس تربيتبدني در مدارس را بشناسند. 4. اهداف ارزشيابي درس تربيتبدني در مدارس را نام ببرند. 5. اطلاعات مورد نياز جهت شناسايي اهداف ارزشيابي را بدانند. • 6. جنبههاي ارزشيابي را پس از ذكر نام شرح دهند. 7. انواع ارزشيابي را با ذكر نام شرح دهند. 8. معيارهاي ارزشيابي درس تربيتبدني را پس از ذكر نام آنها توضيح دهند. 9. مراحل ساختن معيارهاي ملاكي را شرح دهند. 10. محورهاي ارزشيابي درس تربيتبدني مدارس را بنويسند. 11. كاربرد سنجش و ارزشيابي در تربيتبدني را بدانند • تعريف ارزشيابي واژة ارزشيابي غالباً بسيار ساده تعريف شده است. سادهترين معني آن قضاوت و داوري براساس مجموع اطلاعات به دست آمده است. اطلاعاتي كه شناخت دانشآموزان و خصوصيات و ويژگيهاي آنها در همة زمينهها و ابعاد وجودي را ـاعم از استعدادهاي حركتي، تواناييهاي جسماني و ويژگيهاي رواني، عقلاني و عاطفيـ براي معلمان تربيتبدني ميسر ميسازد. • اهداف ارزشيابي درس تربيتبدني در مدارس با توجه به اهميتي كه ارزشيابي صحيح درس تربيتبدني در پيشبرد كيفي برنامة تأمين سلامت جسمي و روحي دانشآموزان دارد، اهداف زير را ميتوان براي آن در نظر گرفت: 1. تعيين ضوابط و معيار مشخص به منظور ارزشيابي صحيح از درس ورزش در سراسر كشور، 2. توجه بيشتر به درس ورزش در مدارس و استفادة بهينه از امكانات موجود در اين زمينه، 3. تقويت قواي جسماني دانشآموزان از طريق پرداختن به فعاليتهاي پاية ورزشي، 4. كسب اطلاعات لازم از وضعيت جسماني و تواناييهاي دانشآموزان و هدايت آنان در رشتههاي ورزشي مناسب با توجه به استعدادها و قابليتهاي هر يك از آنان، 5. تعيين نمرة دانشآموزان از درس ورزش، 6. اصلاح و تشخيص بهترين روش آموزشي براي معلمان تربيتبدني و ورزش، 7. تعيين نقاط ضعف برنامه و معلم درس تربيتبدني، 8. تعيين ارتباط متقابل برنامههاي آموزشي تربيتبدني و محيط براي برنامه ريزي بهتر و اتخاذ تصميمات صحيح، 9. پي بردن به نقاط ضعف اجرايي درس تربيتبدني، 10. كسب آگاهي از كيفيتهاي اخلاقي، عاطفي و رواني دانشآموزان، 11. تجديد نظر در اهداف كلي، اهداف اختصاصي و دستاوردهاي تربيتبدني، 12. تهية كارنامة ورزشي در ارتباط با تنظيم گزارشهاي مختلف در طول سال تحصيلي، 13. تقسيم كلاسهاي درس تربيتبدني به گروههاي متجانس، • 14. تشخيص دانشآموزان قوي، ضعيف و معاف از ورزش به علت معلوليت، 15. ايجاد انگيزش و علاقه در دانشآموزان نسبت به ورزش، 16. كمك به ارزشيابي از كل برنامة آموزش تربيتبدني، 17. دفاع از اهميت و موقعيت برنامة تربيتبدني در مدارس، 18. تعيين ميزان موفقيت برنامه در مرحلة اجرا؛ 19. فراهم كردن شواهدي مبتني بر ارزش و همكاريهاي برنامه، 20. تعيين تأثير آموزش بر هر يك از دانشآموزان، 21. تعيين ميزان اثربخشي و كارايي تدريسِ معلمان. معلم تربيتبدني براي اجراي يك ارزشيابي صحيح و نيل به هدف به آگاهيهاي زير نياز دارد: 1. شناخت مواد اندازهگيري در تربيتبدني؛ 2. شناخت آزمونهاي اندازهگيري؛ 3. شناخت انواع ارزشيابي و شيوة اجراي آنها، 4. آشنايي با نحوة نمره گذاري در اصول تربيتي، 5. آشنايي با ابزارهاي آماري در ارتباط با متغيرها و تفسير دادههاي مربوطه، 6. توانايي در بهكارگيري نورمهاي موجود، 7. توانايي در بهكارگيري دادههاي آزمونها براي تصميمگيري. • جنبههاي ارزشيابي ارزشيابي در تربيتبدني را ميتوان به دو شكل انجام داد: الف) ارزشيابي تكويني اين نوع ارزشيابي معمولاً در طول مدت زمان هر ثلث يا نيمسال تحصيلي طي آموزش يا در حين برنامة تمرين انجام ميشود تا معلم، متخصص ورزش و خود فرد شركت كننده را از وضعيتش مطلع سازد. ب) ارزشيابي پاياني در اين نوع ارزشيابي، اندازهگيري نهايي از عملكرد شركتكنندگان در پايان دورة آموزشي ـ ثلث يا نميسال تحصيلي در نظام جديد آموزش متوسطه ـ يا برنامة تمريني صورت ميگيرد. در تدريس درس تربيتبدني مدارس، ارزشيابي پاياني بيشتر براي نمره دادن به كار برده ميشود. • معيارهاي ارزشيابي تربيتبدني مدارس الف) معيارهاي ملاكي معيارهاي ملاكي در تربيتبدني مدارس سطحي از پيشرفت را نشان ميدهند كه تقريباً تمام شركت كنندگان بايد قادر باشند به آن سطح از آموزش مناسب و معين برسند. ارزش اين معيارها در دو حوزه مشخص ميشود يكي در حوزة شركتكنندگان در برنامة تمريني، به دليل اينكه سطح عملكرد مورد نظر را تعيين ميكنند و ديگري براي معلم يا متخصص ورزش براي اينكه وضعيت شركت كننده را در مقايسه با آن معيارها به روشني تعيين كنند. درستكردن معيارهاي ملاكي راههاي بسيار متفاوتي وجود دارد. يكي از اين راهها شامل مراحل زير است: مرحلة اول: تعيين رفتارهاي ويژهاي كه براي دسترسي به هدفهاي جامع آموزشي بايد آنها را كسب كرد. مرحلة دوم: تهية هدفهاي آموزشي به وضوح تعريف شده كه با رفتار ويژه هماهنگ باشند. مرحلة سوم: آمادهكردن معيارهايي كه دسترسي موفقيتآميز به هدفها را سهولت ميبخشد. اين معيارها ممكن است براساس اصول، آراء افراد ذيصلاح، تحقيقات پژوهشي يا تحليل نمرههاي آزمون باشد. مرحلة چهارم: سعي كنيد معيارها را تنظيم و ارزيابي كنيد و تعيين كنيد كه آيا بايد تغيير كنند يا خير و چنانچه لازم بود تغيير ايجاد شود. ب) معيارهاي هنجاري معيارهاي هنجاري آنهايي هستند كه عملكرد افراد همگروه را با هم مقايسه ميكنند و براي تعيين ميزان موفقيت دانشآموزان در نيل به هدف جامع آموزشي بسيار مفيدند. در تهية معيارهاي هنجاري سطوح عملكرد را، كه تمايز دهندة توانايي افراد گروه است، معلوم ميكنيم، يعني معيارها طوري تنظيم ميشوند كه بعضي دانشآموزان با «توانايي بالا» و بعضي با «توانايي پايين» طبقهبندي خواهند شد. • محورهاي ارزشيابي درس تربيتبدني در برنامة درس تربيتبدني در مدارس، ارزشيابي و تعيين نمرة دانشآموزان در دورههاي مختلف تحصيلي براساس محورهاي زير صورت ميگيرد: 1. آمادگي جسماني عمومي 2. مهارتهاي پاية ورزشي (آمادگيهاي حركتي) 3. مشاهدة خصوصيات و ويژگيهاي مطلوب از نظر رشد اجتماعي، عاطفي و رواني 4. مسائل بهداشتي 5. دانش نظري • مراحل ارزشيابي درس تربيتبدني الف)تعيين هدفهاي آموزشي، روشننمودن كليات آزمون و طرحريزي مواد آزمون. كارهايي كه در اين مرحله انجام ميگيرد عبارتاند از: 1. انتخاب مواد آزمون براي دورههاي مختلف تحصيلي، 2. به دست آوردن اطلاعات و مهارت كافي براي اجراي دقيق آزمون، 3. فراهمنمودن امكانات و لوازم مورد نياز به منظور اجراي آزمون، 4. تهية جداول و شاخصهاي مورد نياز براي نمرهدادن. • ب) تعيين روشهاي نمرهدادن، چگونگي درج نتايج و تعيين نيروي انساني مورد نياز در اجراي آزمون ج) تهية شرح وظايف و تقسيم مسئوليتها در مورد نحوة اجراي آزمون بين همكاران. مواردي كه در اين قسمت بايد انجام شود عبارت است از: 1. توجيه كامل نحوة انجامدادن هر يك از مواد آزمون براي كلية دانشآموزان، 2. ايجاد انگيزه در دانشآموزان براي اجراي هرچه بهتر و دقيقتر آزمون، 3. پيشبيني مسائل ايمني، 4. عمليكردن آزمون. • د) تهية فهرست امتيازها و گزارش كامل آزمون. مواردي كه در اين مرحله بايد انجام گيرد عبارت است از: 1. تبديل نمرههاي خام هر يك از مواد آزمون به درصد، 2. مقايسة نمرات دانشآموزان با نورمهاي استاندارد و منظمكردن آنها، 3. اعلام نتايج آزمون به دانشآموزان و والدين، 4. استفاده از نتايج آزمون براي كلاسبندي، پروژههاي تحقيقاتي، ايجاد انگيزه و گزارش به والدين و مسئولان مدرسه. آشنايي دانشجويان با برنامههاي تربيتبدني ويژه براساس نوع معلوليت و ناتواني دانشآموزان در مدارس. • هدفهاي رفتاري انتظار ميرود كه دانشجويان پس از مطالعة دقيق مطالب اين فصل بتوانند: 1. واژههاي تربيتبدني اصلاحي، تربيتبدني تكاملي و انطباقي را توضيح دهند. 2. معلول به چه كسي گفته ميشود و چگونه در مدارس شناسايي ميشوند؟ 3. برنامة آموزش انفرادي تربيتبدني را براي افراد معلول توضيح دهند. 4. نيازهاي ويژة بهداشتي و ايمني معلولان را توضيح دهند. 5. برنامهريزي كلاسهاي تربيتبدني ويژه و عوامل مهم دخيل در آن را به اختصار توضيح دهند. 6. صفات معلم تربيتبدني ويژه را توضيح دهند. 7. فعاليتهاي مفيد براي محتواي برنامههاي تربيتبدني ويژه را توضيح دهند. • تربيتبدني ويژه در برنامههاي درسي تربيتبدني در موقعيتهاي پرورشي و آموزشي ويژه، به افرادي كه قادر نيستند از برنامههاي معمولي كلاسهاي تربيتبدني استفاده كنند، برنامههاي مخصوصي متناسب با وضعيت جسماني، رواني و ذهني آنان ارائه ميشود. اينگونه برنامهها كه در مدارس به اجرا درميآيد معمولاً تحت سه عنوان مطرح ميشود كه عبارتند از : تربيتبدني اصلاحي. تربيتبدني اصلاحي عبارت است از برنامههايي كه با بهرهگيري از تمرينهاي خاص در اصلاح، تغيير كاركرد و يا تغيير ساختمان بدن مؤثر است. تربيتبدني تكاملي. برنامههاي تربيتبدني تكاملي بر پرورش تواناييهاي حركتي و ارتقاي سطح آمادگي جسماني افرادي كه پايينتر از سطح مورد قبول هستند تأكيد ميورزند. تربيتبدني انطباقي. برنامههاي تربيتبدني انطباقي (براي سازگاري) عبارت است از برنامهاي كه اهداف تربيتبدني معمولي را دنبال ميكند اما با تغييرهايي در آنها تلاش ميكند تا نيازهاي كودكان استثنايي را برآورده سازد. • شناسايي افراد معلول و ناتوان شناسايي افراد معلول و ناتوان معمولاً به وسيلة گروهي از افراد متخصص انجام مي گيرد كه عباتند از : پزشك مدرسه معلم پرورشي مدير معلم تربيتبدني معلمان ساير درسها براي شناسايي اينگونه افراد از منابعي مختلفي استفاده مشود كه عبارتند از : تشخيص طبي آزمونهاي رسمي از ناتواناييهاي يادگيريـ ادراكي ارزيابي و مشاهدة معلمان در خصوص نحوة حركات و رفتارهاي عيني دانشآموزان • برنامة آموزش انفرادي با توجه به اينكه دانش آموزان معلول و ناتوان داراي قابليت هاي حركتي متفاوتي هستند ، معلمين تربيت بدني پس از شناسايي آنها بايد با توجه به تواناييهاي آنها برنامه اي ويژه و خاص آنها تهيه و اجرا كند. اما بهتر است اين برنامه ها در كلاسهاي عادي تربيت بدني قرار داده شود تا اينكه معلوليت آنها كمتر مشاهده گردد. • برنامهريزي كلاسهاي تربيتبدني ويژه پيشنهاد مي گردد معلم تربيت بدني دانشآموزان معلول و غيرمعلول را در سالن ورزشي گرد هم آورد و حضور و غياب كند، برنامة كلي كلاس را توضيح و آموزش مهارت را شروع كند ولي هنگام شروع تمرينات دانشآموزان عادي دانشآموزان كلاس ويژه، كه از اين فعاليتها معافاند، فعاليتهاي تعيينشدة ديگري كه از قبل طراحي شده انجام دهند. • نيازهاي ويژة بهداشتي و ايمني معلولان • بسياري از دانشآموزان معلول، به ويژه در ماههاي اولية تمرين، فاقد قدرت جسماني و استقامت بدني كافي براي انجام دادن فعاليتها هستند. معلم بايد از كوشش و تقلاي زياد و بيش از حد آنان جلوگيري كند. معلولان بايد از حد قدرت و تحملشان آگاهي يابند و به آنان تعليم داده شود كه، براي حفاظت از خود، اصول احتياطي را رعايت كنند. • بايدبهمعلولان آموزش داد تا مسئول بهداشت و ايمني خود باشند. بدون شك معلم بايد براي فراگيري اقدامات ايمني و حفاظتي بهترين وضع ممكن را فراهم آورد . • حذف مهارتها و بازيهاي خطرآفرين، جايگزينكردن مقررات ساده براي بازيها، حذف موانع احتمالي در زمينهاي بازي، آموزش صحيح بازيها، روح احترام به مقررات و قوانين، تقسيم مسئوليتها و وظايف به طور كاملاً مشخص در حين فعاليت. • ويژگيهاي معلم تربيتبدني ويژه ويژگيهاي معلم تربيتبدني براي افراد معلول و ناتوان عبارتند از : داشتن بلوغ عاطفي خلاقيت و قدرت ابداع و نوآوري توانايي سازماندهي انگيزه و اشتياق فراوان • فعاليتهاي پيشنهادي تربيتبدني و ورزشي براي كلاسهاي ويژه فعاليتهاي ورزشي زير در هنگام كار با افراد معلول پيشنهاد ميگردد: 1. آموزش مهارتهاي بنيادي محور فعاليتهاي كلاسهاي تربيتبدني ويژه باشد. آموزش راه رفتن، دويدن، پريدن، لي لي كردن، گرفتن، پرتاب كردن، جهيدن، صعود كردن و مهارتهايي از اين قبيل علاوه بر ارتقاي سطح تواناييهاي بدن، هماهنگي در اجراي حركات و فعاليتها را به ميزان قابل ملاحظهاي افزايش دهد. 2. حركات سادة ورزشي مثل انواع و اقسام طناب بازي به صورت يك نفره و دو نفره آموزش داده شود. معلمان بايد بدانند كه ميزان پيشرفت در يادگيري افراد معلول همانند دانشآموزان عادي نيست و ممكن است به زمان زيادتري نياز باشد. 3. آموزش و تمرين مهارتهايي كه هماهنگي بيشتر و درك همزمان فضا و زمان در ذهن دانشآموز را ميطلبد، نظير گرفتن و پرتاب كردن توپ در مسافتهاي مختلف. 4. انواع دوهاي امدادي به صورتهاي ساده و با مسافت كم و با شدت مناسب قادر است تواناييهاي دانشآموزان را افزايش دهد. 5. مهارتهاي اولية شيرينكاري و انواع بازيهاي ساده ورزشي را ميتوان آموزش داد و حتي به صورت رقابتي ميان دانشآموزان تمرين داده شود. 6. انجام دادن حركات و مهارتهاي ورزشي متناسب با وضعيت فيزيولوژيكي و تواناييهاي دانشآموزان كه از نظر آمادگي جسماني و ايجاد هماهنگي قواي ذهني و بدني مفيد باشد. • ارزشيابي ميزان توانايي معلولان ارزيابي از ميزان توانايي معلولان بدين صورت است كه با مشاهدة اجراي دانشآموز از يك حركت و، مقايسة آن با معيار اجراي خوب، ارزيابي ميشود كه آيا حركت وي صحيح بوده است يا خير. انواع آزمون براي ارزشيابي تربيتبدني معلولان عباتند از : الف) آزمونهاي توانايي حركتي ب) آزمونهاي تعادلي آزمونهاي حركتي بسيار زيادي براي معلولان ساخته شده است كه همگي كيفيت انجام دادن مهارتهاي بنيادي را مورد ارزشيابي قرار ميدهند. اين مهارتها عبارتاند از: 1. راه رفتن (كيفيت راه رفتن)، 2. هل دادن (صندلي چرخدار)، 3. بالا رفتن از پلكان (4 پله)، 4. پايين آمدن (4 پله)، 5. صعود كردن، 6. حمل كردن (صندلي تا 7 متر)، 7. دويدن، 8. چهاردست و پا راه رفتن، 9. پايين پريدن (پرش جفت از ارتفاع 50 سانتيمتري)، 10. پرتاب (توپ مدسينبال)، 11. ضربه زدن (به توپ واليبال)، 12. غلتيدن به جلو، 13. ضربه زدن با پا (توپ فوتبال)، 14. تعادل در حال حركت (روي يك چوب موازنه به عرض 20 سانتيمتر با كفش راهرفتن)، 15. آويزان شدن (از ميلة افقي)، 16. جاخالي كردن (در حالي كه توپ واليبال به طرف او پرتاب شده است)، 17. تعادل در حال سكون (ايستادن روي يك پا)، 18. پرش (پرش جفتي طولي). در آزمونهاي تعادلي ميزان هماهنگي دست و پا و، به طور كلي، عصب و عضله در انجامدادن حركات و مهارتها سنجيده ميشود. تعادل بر دو نوع است: در حالت سكون و در حالت تحرك كه در آزمونهاي تعادلي هر دو نوع را در دانشآموز مورد ارزيابي قرار ميدهند. . • انواع حركات تعادلي براي ملاك آزمون 1. ايستادن روي يك پا با چشمان باز. 2. ايستادن روي يك پا با چشمان بسته. 3. حفظ تعادل يك كتاب روي سر با چشمان باز و بسته. 4. حفظ تعادل يك جسم مسطح در قسمت پايين پا (بين زانو و مچ پا). 5. حفظ تعادل حركتي از خانهاي به خانة ديگر پريدن. 6. حركت فرشتة تعادلي در ژيمناستيك
+ نوشته شده در جمعه سوم آذر ۱۳۹۱ ساعت 20:30 توسط بيژن خانعلي زاده
|